nselectstart="return false"
   
Limes. Systemy fortyfikacji granicznych.

W czasie panowania Domicjana największym jego dziełem było roz­poczęcie budowy limes na pograniczu germańskim, czyli systemu umocnień granicznych. Trzon lime­su stanowiły obozy legionów - castra oraz mniejsze obozy wojsk pomoc­niczych - castella, przestrzeń między nimi wypełniały wieże strażnicze ­burgi, zbudowane z drzewa.

Hadrian uzupełnił ten pas umocnień drew­nianą palisadą, a w III w. zbudował wał ziemny i fosę. Jakkolwiek limes Germancus i limes Raeticus są dziełem wielu pokoleń, Domicjanowi przy­pisuje się zasługę podjęcia pierwszych prac nad zabezpieczeniem granicy nadreńskiej i naddunajskiej.

Natomiast za panowania Trajana nastąpiło powiększenie liczby legionów do 30 ( legio II Traiana i XXX Ulpia).

Następny cesarz Hadrian starał się ograniczyć liczebność armii rzymskiej- zwłaszcza legionów, które otrzymywały wyższy żołd niż auxilia.

Wiele wysiłku włożył natomiast Hadrian w obronność kraju. Zakończył on rozpoczętą przez Domicjana budowę umocnień zabezpieczających granicę nadreńską, tzw. limes Germanicus oraz łączącego się z nim limes Raeticus.

Najważniejszym dziełem obronnym cesarza był nowy Limes wybudowany w Brytanii, odgraniczający ostatecznie podbitą część wyspy od górzystej Kaledonii.

Wzniesiony tam został między Solway i Tyne tzw. Wał Hadriana, którego długość wynosiła 80 mil rzymskich (ok. 117 km). Składały się nań wysoki mur, głęboka fosa i vallum - czyli wał ziemny biegnący równolegle do muru.

Wał składał się z:
1. płaskodennego, o kilkumetrowej głębokości rowu, położonego równolegle do

Stanegate Line, poprzecinanego groblami łączącymi forty zaplecza ciągu Stanegate z czołem wału Hadriana,
2. do rowu przylegał od północnej strony kilkumetrowej wysokości i co najmniej 2,5 m szerokości kamienny mur.
3. w ową konstrukcję były wkomponowane co kilka mil kamienne forty, między którymi znajdowały się niewielkie wieże sygnalizacyjne.
4. poza północne lico muru wystawało kilkanaście bastionów, powstałych - jak się zdaje - nieco później, które najwyraźniej zastąpiły w spełnianiu zadań część fortów i wież sygnalizacyjnych.
5. wreszcie na północ od bastionów biegła fosa o profilu V.

Wzdłuż Wału Hadriana zostały zbudowane liczne strażnice i wieże obronne oraz 17 dużych castella i szereg mniejszych, wznoszonych co milę. Stacjonowały tam odziały piechoty i jazdy pomocniczej w sile 15 tys, ludzi, siedziby legionów znajdowały się bardziej w głębi prowincji.

W Eburacum po wyniszczeniu legionu IX Hispana przez wojownicze plemię Brigantes stacjonował legio VI Victrix, w Isca - legio II Augusta i w Deva legio XX ValeriaVictrix.

Zabezpieczone zostały również tereny naddunajskie, gdzie Hadrian wzorem Trajana wznosił szereg warowni i umocnień, mających na celu ochronę Dacji. Celom lepszego zabezpieczenia granic miało służyć także dzieło reorganizacji Dacji. Podzielił ją Hadrian na trzy prowincje. Nową prowincję dacką (Dacia Porolissensis) utworzył Hadrian pewne w czasie osobistej inspekcji terenów Dacji w roku 124/125. Cesarz starał się także o zabezpieczenie granic rzymskich w prowincjach afrykańskich chronionych od strony pustynnej systemem limes, wzdłuż które umieszczono liczne oddziały strażnicze. Rozbudowany został zwłaszcza wielki obóz warowny legionu stacjonującego w Lambaesis w Numidii.

Hadrian zdawał sobie sprawę, że nie wystarczy budowa umocni chroniących wielkie Imperium. Olbrzymie znaczenie przypisywał armii która miała strzec tych granic. Toteż poświęcił on bardzo dużo uwagi reorganizacji wojska, jego wyćwiczeniu i odrodzeniu dyscyp1iny. Osobiste inspekcje oddziałów, dokonywane przez cesarza, który sam przestrzegał surowych zasad życia w czasie służby wojskowej, liczne reformy i stałe ćwiczenia zapewniły sprawa i dyscyplinę armii.
Liczba legionów wynosiła pod koniec panowania Hadriana 28 jednostek. (Rzymianie stracili dwa legiony w czasie walk w Brytanii i w Judei). Były one rozlokowane w następujący sposób:

- 3 w Brytanii - legio II Augusta, VIVictrix, XXValeria Victrix,

- 4 w Germanii (po dwa w Germanii Superior - leg. VIIIAugusta i XXXUlpia wGermanii Inferior - leg. I Minervia i XXPrimigenia),

- 4 legiony w Pannonii (trzy w Pannonii Superior - I Adiutrix, XGemina, XIVGemina i

jeden w Pannonii Inferior -- legio IIAdiutrix PiaFidelis),

- 5legionów wMoesia (dwa w Moesia Superior - legion IV Flaviai VIIClaudia

trzy w Moesja Inferior legion I Italica, V Macedonica i XI Claudia),

- jeden legion w Dacji (legion XIIIGemina)

Hadrian umocnił znacznie granicę wschodnią, stacjonowało tam w sumie 8 legionów;

- 2 w Kappadocji - legion XIIFulminata, XV Apollinrisa

- 3 w Syrii - IIIGallica, IV Scythica i XVIFlavia,

- 2 w Judei legion VIFerrata i XFretensis,

- 1 wArabii - legion IICyrenica

- 1 w Egipcie legio IITraiana

- 1 w Afryce - legio IIIAugusta

- 1 w Hiszpanii - legio VII Gemina.

Pewne zmniejszenie liczby legionów, np. w rejonie naddunajskim (za Trajana stacjonowało tam 12 legionów) nie oznaczało jednak rzeczywistego osłabienia siły

armii, bowiem znacznie powiększono oddziały auxiliów.

Istotne zmiany wprowadził Hadrian w zakresie rekrutacji wojsk. Cesarz natrafiał na coraz większe trudności przy poborze do legionów. Nie tylko mieszkańcy Italii, ale także obywatele rzymscy z prowincji, stanowiący od czasów Wespazjana podstawę rekrutacji niechętnie opuszczali swoją ojczyznę na okres co najmniej 25 lat, aby służyć w dalekich i obcych częściach Imperium.

Hadrian zgodził się napoważne ustępstwo wobec armii; legiony mogły odtąd uzupełniać swe szeregi w kraju, w którym stacjonowały.

Wpraktyce oznaczało to przejście do miejscowej rekrutacji wojsk. Reforma ta związała znacznie silniej garnizony rzymskie z bronioną przez nie prowincją, z drugiej strony jednak wojska te niechętnie opuszczały swoje stałe siedziby, aby bronić innych zagrożonych terenów. Za czasów Hadriana zaczęła się coraz bardziej zacierać różnica między legionami i auxiliami, zarówno w zakresie bazy społecznej rekrutacji, jak i w zakresie uzbrojenia. Auxilia stały się ciężką piechotą (kohorty) lub ciężką jazdą (alae), uzbrojoną na wzór rzymskich legionistów. Hadrian powołał do życia nowe oddziały lekkozbrojnej piechoty i jaz­dy, które określano nazwą numerus. Do służby w tych numeri zaciągano żołnierzy ze świeżo podbitych ludów i umieszczano je z reguły z dala od terenu rekrutacji. Numeri zachowywały sposób uzbrojenia i taktykę ludów barbarzyńskich, ale dowodzili nimi oficerowie rzymscy, tzw. prae­positi, dobierani spośród centurionów legionowych Hadrian powiększył liczbę pretorianów dodając do nich dziesiątą kohortę utworzył także osobny oddział jazdy przybocznej cesarza, w którym służyli doborowi jeźdźcy z oddziałów posiłkowych, tzw. equites singulares imperatoris.

Za panowania Antoniusa Piusa zbudowano nowy Limes w Brytanii tzw, Wał Antonia ale już Kommodus wycofał granice na linię wału Hadriana.

 

w uzupełnieniu ryciny

 

1 Strona główna