O początkach armii rzymskiej wiemy niewiele tylko tyle, ile przetrwało w tradycji odnoszącej się do najstarszych dziejów Rzymu. W oparciu o nią przyjmuje się, że pierwsi żołnierze rzymscy rekrutowali się głównie z najwyższych warstw społecznych. Obowiązek służby wojskowej spoczywał bowiem ma dobrze urodzonych, dysponujących dużym majątkiem, gdyż spełnianie jej połączone było z koniecznością ponoszenia z własnych środków tak kosztów nabycia pełnego ekwipunku wojskowego, jak i uczestnictwa w wojnach. Pobór rekruta opierał się na istniejącej wówczas rodowej strukturze organizacji społecznej, której twórcą w świetle tradycji był legendarny założyciel Rzymu, Romulus. On to miał podzielić swoich poddanych na trzy tribus, a każdą z nich na dziesięć kurii. Na poszczególnych kuriach spoczywał obowiązek wystawienia stuosobowego oddziału piechoty (centuria). Oznacza to, że każda z trzech tribus wystawiała oddział liczący 1000 żołnierzy, na czele, którego stał dowódca nazywany trybunem wojskowym {tribunus militum). Nadto na tribus spoczywał obowiązek wystawienia stuosobowego oddziału jazdy. Całość sił zbrojnych podlegała królowi.Wzrastający z upływem czasu nacisk sąsiadów na terytorium Rzymu uzmysławiał kolejnym władcom niezbędność 'zwiększenia (liczebności armii rzymskiej. Efekty doraźnych działań podejmowanych przez nich w tym celu były niewielkie, gdyż rozbudowa trzonu armii, tj. piechoty, musiała być poprzedzona dogłębną zmianą zasad organizacji społeczeństwa. Jej dokonanie źródła przypisują szóstemu królowi Rzymu ? Serwiuszowi Tulliuszowi. Za podstawowe kryterium decydujące o przywilejach, miejscu i obowiązkach każdego obywatela w społeczeństwie przyjął on wielkość jego majątku. Ona to decydowała o przynależności do jednej z pięciu klas społecznych. Posiadane zasoby materialne nakładały na członków każdej z nich ściśle określone powinności wojskowe oraz Obowiązek posiadania odpowiedniego rodzaju uzbrojenia osobistego. Szczegółowe informacje dotyczące tej reformy znajdujemy w dziele Tytusa Liwiusza: Z obywateli, którzy mieli majątek wartości 100 000 asów lub więcej, utworzył 80 centuryj, to jest 40 starszych i 40 młodszych, i określił ich jako pierwszą klasę. Starsi mieli być do dyspozycji do obrony miasta, młodsi mieli wyruszać na wojnę w pole. Ich uzbrojeniem przepisowym były: hełm, okrągła tarcza, nagolenniki i pancerz, wszystko ze spiżu. To jako broń odporna. Jako zaczepna włócznia i miecz. Do tej klasy dodano dwie centurie rzemieślników. Miały one służyć bez broni, a na wojnie zajmować sią machinami wojennymi. Drugą klasę stanowili posiadacze majątku od 100 00 do 75 000 asów. Starszych i młodszych w tej klasie wyznaczono 20 centurii. W uzbrojeniu zamiast tarczy okrągłej przepisano im tarczę podłużną, a resztę jak w klasie pierwszej, z wyjątkiem pancerza. Trzecia klasa miała posiadać majątku 50 000 asów. I tu było 20 centurii i ten sam podział według wieku, a broń ta sama, co w klasie drugiej, odjęto im tylko obowiązek posiadania nagolenników. W czwartej klasie wysokość majątku do 25 000 asów, centurii również 20, ale broń inna: jako uzbrojenie przepisano im jedynie włócznię i oszczep. Piąta klasa była znów większa: miała 30 centurii. Ci mieli zabierać ze sobą proce i kamienie do rzucania. Do nich dodano dwie centurie trębaczy grających na rogu i trąbie. W tej klasie cenzus majątkowy sięgał do 11000 asów. Reszta obywateli mająca jeszcze mniejszy majątek tworzyła łącznie jedną centurię i była wolna od obowiązku służby wojskowej. Tak uzbroiwszy i podzieliwszy wojsko piesze Tulliusz utworzył ze znakomitszych obywateli dwanaście centurii jazdy. Oprócz tego przemienił trzy stare centurie, ustanowione przez Romulusa, na sześć centurii, ale zostawił im te same nazwy, pod jakimi powstały uświęcone przez wróżby. Na zakup koni dawano im z kasy państwowej po 10 000 asów i przydzielano kobiety samotne, które miały, co roku płacić 2000 asów na wyżywienie koni". (Ab urbe condita, I, 43, 1-9). Wczesni wojownicy rzymu. wyobrażenie Romulusa i Remusa Z przytoczonego w tym fragmencie opisu uzbrojenia piechoty wynika, że było ono podobne do wyposażenia hoplitów greckich, co pozwala przypuszczać, że również taktyka walki tej formacji była zbliżona do stosowanej przez ówczesne armie greckie. Oprócz zapożyczeń greckich, w organizacji i uzbrojeniu armii rzymskiej w tym czasie dostrzec można także wpływy etruskie, a w późniejszym okresie saimnickie, galijskie i hiszpańskie. Skłonność do przejmowania i wykorzystywania cudzych wzorów i doświadczeń była charakterystyczną cechą Rzymian. W żadnym okresie swej historii, nawet wówczas, gdy ich oręż święcił największe triumfy, nie wahali się przejmować wzorów uzbrojenia, bądź elementów taktyki swych przeciwników, jeśli tylko byli przekonani o ich skuteczności. Ta właśnie otwartość na obce wpływy pozwalała im na nieustanne doskonalenie własnej sztuka wojennej.

powrót